|
saqarTvelo
saxelmwifoa, romelic ZiriTadad qarTvelebiTaa dasaxlebuli. X
saukuneSi saqarTvelo eTnikur-kulturuli cneba iyo da gulisxmobda
qarTis tomisa da qarTuli kulturuli egidiT yvela qarTveluri da
zogierTi araqarTveluri tomis kulturul erTobliobas, mogvianebiT
ki – maT eTnikur-kulturul-religiur-socialur-ekonomikur-politikur
erTobliobas, romlis saboloo forma -erTiani saxelmwifo- XI
saukunis dasawyisSi Camoyalibda. XII-XIV saukuneebSi saqarTvelod
iwodeboda ukve mTliani qristianuli da nawilobriv muslimanuri
kavkasia. XIV saukuneSi saxelmwifos samefo-samravroebad daSlis
Semdeg terminma ,,saqarTvelo,, dakarga politikuri Sinaarsi.
ucxoelebisaTvis igi ufro metad eTno-geografiuli cneba
gaxda(gruzia, vrastan, gurjistan da sxva).
mdebareoba, buneba, klimaturi pirobebi
saqarTvelo qveyanaa samxreT-aRmosavleT evropaSi, romelsac dasavleTidan Savi
zRva, aRmosavleTidan – a zerbaijani, CrdiloeTidan ruseTi,
samxreTidan ki TurqeTi da somxeTi esazRvreba. saqarTvelos
ruseTisagan didi kavkasionis qedi gamoyofs, xolo samxreTis
sazRvari mcire kavkasionis mTianeTis qedebsa da vulkanur
zegnebze gadis. qveynis teritoriis 85% mTiania. kavkasionis
umaRlesi mwvervalebis simaRle zRvis donidan 5000 metrs aRemateba.
saqarTvelos fizikur-geografiuli da klimaturi pirobebis
mravalferovneba da bunebrivi wylebis simravle, aseve
dedamiwis sxvadasxva kuTxidan Semotanili mcenareebi
ganapirobebs misi floris simdidresa da gansakuTrebulobas. aq
gvxvdeba Savi zRvis qviSiani napirebi da maradiuli TovliT
dafaruli mwvervalebi, teniani subtropikebi da naxevrad
udabnoebi, unikaluri sfagnuri Waobebi da xSiri tyiT Semosili
mTis xeobebi, aseve veluri bunebis TiTqmis xeluxlebeli adgilebi.
bunebis aseTi mravalferovnebis wyalobiT S esaZlebelia zafxulSi
TxilamurebiT sriali da Semdeg zRvaze banaoba.
saqarTveloSi subtropikuli klimatia, zafxulSi temperatura 30-35
gradusia, zamTarSi -20-dan +15 mde.
qveynis teristoriis saerTo farTobi 69 500 km2-ia. saqarTvelo
ramdenime istoriul-geografiul regions moicavs: qarTls, kaxeTs,
fSavs, xevsureTs, mTiuleTs, gudamayars, TuSeTs (aRmosavleT
saqarTvelo), imereTs, gurias, aWaras, samegrelos, raWas,
leCxums, svaneTs (dasavleT saqarTvelo), istoriuli
samcxe-javaxeTisa da mesxeTis nawils (samxreT saqarTvelo).
mosaxleobis saerTo reaodenoba Seadgens daaxloebiT 5 339 000-s.,
romelTagan 71% qarTvelia, 8% - somxebi, 5% - rusebi, 3,0% -
osebi, 6% - azerbaijanelebi, 1.0% - ukrainelebi, 2% - berZnebi
da 0,2% - ebraelebi.
istoriuli konturebi
saqarTvelo
erT-erTi uZvelesi qveyanaa 3 aTaswlovani istoriiT. pirveli
qarTuli saxelmwifoebi diaoxi
( saqarTvelos samxreT-dasavleTiT)
da kolxa (Savi zRvis samxreT-aRmosavleT sanapiro) jer kidev Zv.w.
XII-VIIIs.s. arsebobda. Zv.w. VI-IV ss. saqarTvelos teritoriaze
Camoyalibda egrisisa da qarTlis samefoebi. qarTlis samefo
gansakuTrebiT gaZlierda Zv.w. IV-III ss., farnavazis mefobis
dros. am dros qarTlis samefos dedaqalaqi iyo mcxeTa,
mTavari RvTaeba - armazi.
V s. vaxtang
gorgaslis mefobis periods ukavSirdeba Tbilisis warmoqmna da
eklesiaTa gacxovelebuli mSenebloba mTeli qveynis teritoriaze.
VII-IX ss.
saqarTveloSi arabebi batonobdnen. swored arabebTan brZolaSi
Camoyalibda erTiani feodaluri qarTuli monarqia bagrat III-is
meTaurobiT.
XI-XII ss.,
daviT aRmaSeneblisa da Tamaris mefobis dros, qveynis sabrZolo
warmatebebma da brwyinvale miRwevebma ekonomikasa da kulturaSi
saqarTvelo uZlieres saxelmwifod aqcia. Tamaris mefobis dros
saqarTveloSi gauqmebuli iyo sikvdiliT dasja. swored am periodSi
daiwera rusTavelis genialuri “vefxistyaosanic”.
XIII saukunidan
iwyeba mongolTa saukunovani batonoba da Temurlengis
gamanadgurebeli Semosevebi. XV s. saqarTvelo daiSala
samefo-samTavroebad. qveyanas dasavleTidan Turq-osmalTa
uZlieresi saxelmwifo gaumezoblda, romelmac saqarTvelo sabolood
moswyvita dasavleT evropas. samxreT-aRmosavleTiT ramdenime
Turqmanuli saxelmwifo Camoyalibda, xolo CrdiloeTidan kavkasias
ruseTi moadga. XVI-XVIII ss. qarTuli samefos samTavroebi
TavganwirviT ibrZodnen damoukideblobisaTvis. iran-osmaleTis
dausrulebeli omebi anadgurebda qveyanas. XVIII s. miwuruls
erekle II bevrs ecada, aRedgina qveynis erTianoba,
magram man es mxolod qarTlsa da kaxeTSi SesZlo da isic droebiT.
1783 wels
georgievskis xelSekrulebiT, aRmosavleT saqarTvelo ruseTis
mfarvelobaSi Sevida, 1801 wels ki ruseTma qarTl-kaxeTis samefo
gaauqma da Tavis imperias SeuerTa. sul male dasavleT
saqarTveloSic da mTels kavkasiaSi ruseTis koloniuri reJimi
damyarda.
1917 wlis
ruseTis revoluciis Sedegad droebiT ganTavisuflebuli saqarTvelo
bolSevikebma daipyres. srul damoukideblobas qveyanam mxolod
sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg miaRwia.
1991 wlis
sabWoTa putCisa da ssrk-is daSlis Semdeg, saqarTvelom kvlav
moipova damoukidebloba (oficialurad gamocxadda 1991 wlis 26
maiss). - 1995 wels saqarTvelom axali konstitucia miiRo da
saprezidento respublikad gamocxadda.
tradiciebi da zne-Cveulebani
ganumeorebelia
saqarTvelos rogorc kuTxuri, aseve saerTo tradiciebi, Tvisebebi
da zne-Cveulebani.
yvela
qarTvelisaTvis stumari dResac RvTisaa,
stumris gamaspinZlebasa da qarTul sufras ki Tavisi
mkacrad dadgenili wesi da rigi aqvs da misi aRsruleba sufris
TiToeuli wevris, upirvelesad ki sufris warmmarTvelis _
Tamadis movaleobaa. zogierTi
qarTuli tradicia TandaTan daviwyebas mieca.
dResaswaulebi
axali weli 1
ianvari
dedis dRe 3
marti
damoukideblobis
dre 26 maisi
konstituciis
dRe 24 agvisto
siyvarulis dRe
religia
araqristianobis
periodSi qarTvelebi Tayvans scemdnen erovnul RvTaebebs. ax.w. pirveli
saukuneebidanve,
 saqarTveloSi vrceldeba qristianuli moZRvreba.
337 wels mefe mirianis dros, mociqulTa sworis wminda
nino kapadokielis qadagebiT, qristianoba saxelmwifo religiad
cxaddeba. V s. gamocxadda qarTuli eklesiis avtokefalia.
qarTvelebis
didi nawili marTlmadidebeli qristiania, arian kaTolikebic –
umetes wilad samxreT saqarTveloSi da islamis aRmsareblebi -
ZiriTadad aWaraSi. amdenad qarTuli marTlmadidebuli eklesiebis
gverdiT sinagoga da meCeTic gvxvdeba.
qristianuli
dResaswaulebi
xareba
qristeSoba - 7 ianvari
mirqma
lazars
SabaTi-qebai da didebai qarTulisa enisai
bzoba
aRdgoma
aRdgomis
orSabaTi
amaRleba
sulTmofenoba
feriscvaleba
RmrTismSobloba
jvarTamaRleba
mcxeToba-sveticxovloba - 14 oqtomberi
naTlisReba - 19
ianvari
mariamoba - 28 agvisto
giorgoba - 23
noemberi
kultura
saqarTvelo ori
didi kulturis - aRmosavlurisa da dasavluris - gzagasayarze
mdebareobs. amitomac qarTuli kultura aRmosavluri, dasavluri da
adgilobrivi tradiciebis erTgvar nazavs warmoadgens. 
amaze mowmoben
arqeologiuri gaTxrebis Sedegad napovni antikuri xanis
arqiteqturuli Zeglebic.
antikurma
xanam dagvitova sasaxleTa, cixe-simagreTa da qalaqTa naSTebi
(ufliscixe, armazi, urbnisi, vani da sxv.), oqromWedlobis,
keramikuli warmoebis, mozaikuri mxatvrobisa da xelovnebis sxva
dargTa SesaniSnavi nimuSebi.
qarTuli eklesiebis
mTavari stilia bazilika da centraluri gumbaTi. uZvelesi
bazilikebi IV-VI saukuneebiT TariRdeba, centraluri gumbaTis
stili ki VI saukuneSi gabatonda da ganviTarebis umaRles wertils
XI-XII ss. miaRwia.
originaluri,
harmoniuli da mravalxmiania qarTuli musika Tavisi sagaloblebiT,
xalxuri da qalaquri folkloriT, xolo qarTuli cekvis sinatife
qarTul yofasa da tradiciebze migviTiTebs.
|
